Dağıstanda tehqir olunan azerbaycanlılara nece kömek etmek olar?

Dağıstanın Xasavyurt şeherinde Rusiya milisi azerbaycanlı miqrantlara qarşı qanunsuz emellere yol verir. Azerbaycanlılar Dağıstan milisi terefinden yoldan tutularaq küçe süpürmeye ve diger işlere celb olunur. Masallı sakini, Xasavyurt bazarında alverle meşğul olan Zaur Ehmedovun ANS PRESS-e verdiyi melumata göre, şeherde yaşayan azerbaycanlıların sayı 7 mine yaxındır ve onların ekseriyyeti müveqqeti yaşamaq üçün müvafiq senedlere malikdir.

Buna baxmayaraq, son vaxtlar şeherde "oblava" keçiren milisler hemyerlilerimizin senedlerine mehel qoymayaraq onları şöbeye aparır, pullarını elinden alır, sonra ise küçe süpürmeye mecbur edirler. Z.Ehmedovun sözlerine göre, diger postsovet ölkelerinden olan miqrantlar - özbekler, tacikler ve hemçinin Çin vetendaşları küçe süpürmeye razılaşsalar da, azerbaycanlılar bunu özlerine tehqir hesab edir. Buna göre de, rus milisi terefinden fiziki işgencelere meruz qalır: "İki aylıq yaşayış qeydiyyatına düşürük, iki aydan bir qeydiyyatı tezeleyirik. Yeni yaşayış qeydiyyatımız var. Buna baxmayaraq, rus milisleri heç neye ehemiyyet vermir, heç senedlere de baxmırlar. Küçelerde tutan kimi dinlemeden aparırlar şöbeye. Başqa milletlerin nümayendeleri küçe süpürmeye, ayaqyolu temizlemeye razılaşır, bizse yox. Ona göre de bizi döyürler, pullarımızı elimizden alırlar. Burada 6-7 min azerbaycanlı müxtelif sahelerde işleyir. Tek bazarda işleyenleri yox, tikintide ve diger sahelerde işleyenleri de tutub aparırlar".

Z.Ehmedov bildirib ki, şeherde yaşayan azerbaycanlılar icma şeklinde formalaşmadığına göre seslerini şeher rehberliyine çatdıra bilmirler.

Qeyd edek ki, Rusiya miqrantlara münasibetle bağlı hazırlanan reytinq cedvelinde o qeder de yaxşı yerleri tutmur. Xüsusile de, bu ölkenin ayrı-ayrı vilayetlerinde, münaqişeli zonalarda miqrantlar adi insani reftardan mehrumdur.

Mesele ile bağlı müraciet etdiyimiz Avrasiya Vetendaş Teşebbüsleri Platformasının Prezidenti Azer Allahverenov bizimle söhbetinde qeyd etdi ki, dünyanın müxtelif ölkelerinde qanuni ve qanunsuz miqrantlara münasibet ferqlidir. Ele ölkeler var ki, orada qanunsuz miqrant aşkar olunduqda müeyyen insana deyerler qorunur. Deportasiya meselesi de hüquq çerçivesinde heyata keçirilir: "Amma teessüfler olsun ki, bezi ölkelerde deportasiya xercleri qanunsuz miqrantın öz üzerine atılır. Qanunsuz miqrantın pulu yoxdursa, onu mecbur edirler ki, qapalı mekanda emek fealiyyetile meşğul olsun. Qazanılan pul qanunsuz deportasiya xercleri üçün istifade olunur.

Meselen, Almaniyada bu beledir. Amma bu ölkenin qanunsuz miqrantlar üçün saxlanma merkezlerinde şerait standartlara uyğundur. Qanunsuz miqrantlar Almaniyada parkı, ağacları temizlemekle ayda 300-400 avro qazana bilir. Üç ay işleyib 1300 avroya yaxın pul qazanır ve hemin pulla öz ölkelerine qayıdırlar. Almaniyada qanunsuz miqrantların şexsiyyeti, leyaqeti alçaldılmır. Almaniya hökumeti miqrantların hüquqlarının qorunması meselesine çox ciddi şekilde nezaret edir".

A.Allahverenovun sözlerine göre, ele ölkeler de var ki, orada miqrantlara cemiyyetin üçüncü dereceli nümayendeleri kimi baxırlar: "Bu cür ölkelerde yaşayanların heç bir hüququ qorunmur. Vetendaş hansısa bir şirketde müqavilesiz işleyirse, qanunsuz yaşayırsa bele, onun müeyyen hüquqları var ki, hörmetle yanaşılmalıdır. Miqrantların hüquqlarının müdafiesi yaşadığı ölkenin konstitusiyasında da tanınır. Bundan başqa, beynelxalq konvensiyalara göre de, qanunsuz statusa malik şexslerin hüquqları tanınmalıdır. Amma bezi ölkelerde miqrantlar müxtelif tezyiq ve teqiblere meruz qalır. Onlara qarşı heyata keçirilen hereketler hüquq-mühafize orqanlarının diqqetinden kenarda qalır. Şexs qanunsuz kimi kiminse bağında işleyirse, bu onun hüquqlarının pozulması demekdir. Çünki bu halda aldığı mevacib de serf edilen emeye adekvat olmur".

A.Allahverenov qeyd etdi ki, Rusiya Federal Miqrasiya Xidmeti ve Sosial Müdafie Nazirliyi birge emekdaşlıq ederek, hüquqları pozulan, qanunsuz yaşayan miqrantlarla bağlı müeyyen araşdırmalar aparır. Amma Rusiyanın ayrı-ayrı bölgelerinde xüsusi herbi rejim varsa, münaqişe ocağı mövcuddursa, miqrantların veziyyeti heddinden artıq çetin olur. Bezen miqrantların kimler terefinden tezyiqlere meruz qaldığı, hüquqlarının kimler terefinden pozulduğu melum olmur. Bütün bunlara baxmayaraq, nezere almalıyıq ki, istenilen halda burada söhbet miqrantın hüququnun pozulmasından gedir. Hüquq-mühafize orqanları ölkede yaşayan bütün miqrantların taleyile, hüquqlarının qorunması ile maraqlanmalıdır. Ferqi yoxdur ki, miqrant ölkede qanuni ve ya qanunsuz yaşayır. Onun hüquqları var ve o tanınmalıdır".

Afrika ölkelerinde miqrantların hüquqlarının daha kobud şekilde pozulduğunu diqqete çatdıran A.Allahverenov dedi ki, bu qitenin münaqişe ocaqlarında miqrantlar, girov götürülenler, mehbuslar en ağır işlere celb olunur. Onlar daş karxanalarında işledilir, cengellikleri temizleyirler. Afrikada her gün yüzlerle miqrant dünyasını deyişir.

Rusiyada da miqrantlara münasibetin ürekaçan seviyyede olmadığını deyen A.Allahverenov bu ölkenin tikinti sektorunda qanunsuz miqrantların emeyinden sui-istifade olunduğunu diqqete çatdırdı: "Hetta Rusiyanın Miqrasiya Xidmeti araşdırmalar apararaq, bir neçe şexsi miqrantlara münasibetde qanunun teleblerini pozduğu üçün mesuliyyete celb etmişdi: "Problemin qarşısını almaq üçün ilk növbede vetendaş öz hüquqlarını bilmeli ve müdafie etmelidir. Qanunsuz miqrantın hüquqlarını qorumaq çox çetin olur. Vetendaş olduğu ölkede leqal statusla yaşamalıdır. Qanunsuz miqrantlar bezen kriminal qruplaşmaların qurbanı olur. Kortebii şekilde hansısa ölkeye iş dalınca getmek düzgün deyil. İşlediyin şirketin reputasiyası çox ciddi meseledir. Bizim görüşdüyümüz, müsahibe götürdüyümüz şexsler bildirir ki, onları işe götüren şirketlerle müqavile bağlanılarken üçüncü teref kimi vekil ve ya hansısa ictimai teşkilatın iştirakı olmasa, hüquqları pozulur".

Ruslan XELİL
Menbe: http://www.baki-xeber.com

Çerkizov bazarının bağlanması etrafında gedan proseslar barede

15 ilden artıqdır fealiyyetde olan ve azerbaycanlı iş adamı Telman İsmayılova mexsus artıq 29 iyunda bağlanmış Çerkizov bazarı ile bağlı prosesler, bu ticaret merkezinin gelecek taleyi etrafında müzakireler hele de davam etmekdedir. Sanitar normalarının kütlevi şekilde pozulmasına esas getiren Moskva hökumeti bu bazarın fealiyyetini dayandırmış, neticede burada işleyen on minlerle insan işsiz qalmış, onlara külli miqdarda maddi ve menevi ziyan deymişdir. Qeyd edek ki, bu bazarda çalışanlar arasında çinliler, türkiyeliler, vyetnamlılarla yanaşı, azerbaycanlılar da üstünlük teşkil edirdi.

Bazar etrafında yaranmış veziyyet vetendaşları burada çalışan bezi ölke resmilerini de narahat etmeye başlamış ve bunun neticesi olaraq Çinden Moskvaya bu mesele ile elaqedar 26 neferden ibaret xüsusi nümayende heyeti teşrif buyurmuşdu. Nümayende heyetinin rehberi, Çin Kommersiya Nazirliyinin Avropa meseleleri üzre departamentinin direktor müavini Lin Tszi Rusiya hüquq-mühafize orqanlarının qaçaqmalçılıqla mübarize aparmasını anlayışla qarşıladıqlarını, amma bununla beraber, Moskvanın en böyük bazarının bağlanmasından narahat olduqlarını bildirmişler. Nümayende heyetinin narahatlığı anlaşılandır. Bele ki, Pekinde düşünürler ki, bazarın bağlanması Rusiyaya idxal olunan Çin mehsullarının faktiki olaraq azalmasına ve neticede mehsulunu buraya yönelden bir çox müessiselerin bağlanmasına getirib çıxara biler. Çin terefi Çerkizov bazarında 5 milyard dollar hecminde mallarının qaldığını iddia edir. Rusiya terefi ise 6 min konteynerde 2 milyardlıq dollar deyerinde qaçaqmalçılıq yolu ile bazara getirilmiş çin mallının aşkar olunduğunu bildirir. Türk informasiya agentliklerinin bildirdiyine göre, burada, hemçinin, 5 minden artıq türk firması fealiyyet gösterirdi ve onların da 2 milyard dollar deyerinde malı qalıb. Veziyyet artıq Türkiye resmilerini de herekete keçmeye vadar edir. Bele ki, yaranmış veziyyete münasibet bildiren Deri hazır paltarçılar derneyinin rehberi Ramazan Xezer mesele etrafında Türkiye baş nazirinin Rusiya ile danışıqlara başlamasının vacibliyini öne çekib.

Ümumiyyetle, Çerkizov bazarı etrafında geden prosesler bu hadiselerin böyük maraqların olduğundan xeber verir. Bele ki, bazar bağlanmazdan evvel satıcılar bu barede melumatlandırılmalı, onların sahib olduqları malların bazardan çıxarılmasına imkan yaradılmalı ve diger bazarlarda onlara ticaret yerleri teklif edilmeli idi.

Rusiyanın resmi orqanlarının verdiyi melumata göre, Çerkizov bazarında işleyenlerin böyük ekseriyyeti çinlilerdir. Ekspertlerin hesablamalarına göre, bazarda 100 mine yaxın insan çalışır ki, bunların da texminen 85 faizini çinliler teşkil edir. Çin resmilerinin narahatlığı da bir terefden mehz bununla bağlıdır. Yerde qalan 15 faizin cemi 10-12 faizi ise soydaşlarımızdan ibaret idi. Bu da reqemle hardasa 1500-1700 nefer edir. Ümumiyyetle, Çerkizov bazarında emek fealiyyeti ile meşğul olan insanların sayı ile KİV-e müxtelif menbelerden ferqli melumat sızdırılır. Bele ki, Rusiyanın Federal Miqrasiya Xidmetinin resmileri bazarda cemi 14,3 min neferin işlediyi, onlardan da 3 min neferin ecnebi olduğunu bildirirler. Moskva şeherinin Gigiyena ve Epidemiologiya Merkezinin verdiyi melumata göre, bazarda çalışan 8 min insanın tibbi müayineden keçmiş, 40 min bazar işçisinin hele de müayineden keçmemişdir.

Çerkizov bazarı ile yanaşı İzmaylov bazarı ile elaqedar müxtelif narahat doğuracaq melumat dolaşmaqdadır. Bele ki, cari ilin dekabr ayında sonra bazarın müxtelif yerleri planlı şekilde sökülmesi ve burada ticaret merkezlerinin tikilmesi ile bağlı planların olduğu bildirilir. Bu da , tebii ki, bizi narahat etmemeye bilmez, çünki burada işleyenlerin böyük ekseriyyeti mehz soydaşlarımızdır.

Bu bazarda çinliler xüsusi çekiye malik olduğundandır ki, Pekin resmileri de meseleye xüsusi münasibet besleyir. Çünki ekser mallar Çinden getirildiyinden, bazarın bağlanmasının, tebii ki, bu ölkenin iqtisadiyyatına müeyyen derecede tesiri olacaq. Rusiya hökumetinin bazarı bağlamaqda başlıca hedefi, görünür, çinlilerdir. Rusiyanın Baş naziri V. Putin defelerle vurğulamışdır ki, ölkede milyonlarla qeyri-leqal yaşayır ki, ekspertlerin bildiklerine göre, bunların da böyük ekseriyyeti çinlilerdir. Bazar etrafında geden hadiselerin sebeblerinden biri de budur.

Lakin xoşa gelmeyen odur ki, bazarın bağlanması orada işleyen minlerle insanın hüquqlarının kobud şekilde pozulması müşayiet olunur. Bu yolverilmezdir. Tebi ki, istenilen vetendaşımız Rusiya erazisinde olarken oranın qanunlarına hörmetle yanaşmalıdır. Bu bir aksiomdur. Azerbaycanın buradakı diplomatik nümayendeliyi de tedqiqatların aparılması sahesinde müvafiq qurumlara müeyyen kömeklik göstere biler. Çünki bu bizim ölkemizin imici ile bağlı olan meseledir. Azerbaycanlılarla bağlı menfi reyin formalaşmasına imkan vermemeliyik. Neqativ hallar varsa, özümüz bununla mübarize aparmalıyıq. Habele, bezi qurumlar terefinden vetendaşlarımızın bu ve ya diger hüquqları pozulubsa, hemin iş de sefirlik seviyyesinde nezarete götürülmelidir. Ortalıqda bazarda işleyenlerin kompensasiya meselesi de var. Bu da hüquqi müstevide tenzimlenmelidir. Hüquqpozmalarla bağlı ciddi siqnallar varsa, bizim resmiler terefinden de bele addımlar atılmalıdır. Lakin bununla yanaşı Rusiya hökumeti de orada emek fealiyyeti ile meşğul olan yüz minlerle miqrantın hüquqlarının temin olunması istiqametinde emeli işler görmelidir.

Yeri gelmişken Moskvada seferde olan Çin nümayende heyetinin ölkenin bir sıra resmi daireleri ile keçirdikleri görüşler öz behresini vermişdir. Bele ki, qeyri-qanuni ticaretle, gömrük qaydalarından yayınmaqla mal idxalı ve s. meselelerle bağlı iş planının hazırlanması ile elaqedar razılıq elde olunmuşdur. Bundan başqa, Moskva hökumeti bağlanmış bazarda malı olan sahibkarlara malların daşınması, bununla elaqedar fövqelade yardım merkezlerinin yaradılması, çinli sahibkarlara onların malların yerleşdirilmesi ve standartlaşdırılmış bazarın yaradılması meqsedile pulsuz hüquqi yardımın gösterilmesi istiqametinde ciddi addımlar atmışdır.